رمضان رحیمی دشتلویی عضو هیات‌ رئیسه کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار خانه ملت، با اشاره به تازه‌ترین نتایج رتبه‌بندی آسیایی QS و قرار نگرفتن هیچ دانشگاه ایرانی در میان ۱۰۰ دانشگاه برتر آسیا، گفت: اگرچه تعداد دانشگاه‌های ایرانی حاضر در این رتبه‌ بندی از ۴۹ دانشگاه در سال ۲۰۲۶ به ۵۰ دانشگاه در سال ۲۰۲۷ افزایش یافته است، اما از میان ۴۷ دانشگاه مشترک در دو دوره، ۴۴ دانشگاه با افت جایگاه مواجه شده‌اند؛ آماری که زنگ خطری جدی برای نظام آموزش عالی کشور محسوب می‌شود.

شوک در رأس هرم علمی؛ سقوط بی‌سابقه دانشگاه‌های تهران، امیرکبیر و علم و صنعت!

نماینده مردم فلاورجان در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه نمی‌توان تمام دلایل افت جایگاه دانشگاه‌های ایران را صرفاً به گسترش کمی آموزش عالی نسبت داد، افزود: مسئله نگران‌ کننده این است که حتی دانشگاه‌های شاخص کشور نیز با افت قابل توجه رتبه مواجه شده‌اند؛ به‌ طوری که دانشگاه تهران ۲۱ پله، دانشگاه امیرکبیر ۲۲ پله و دانشگاه علم و صنعت ایران ۲۰ پله سقوط کرده‌اند و دانشگاه صنعتی شریف نیز ۶ پله تنزل رتبه داشته است.

عضو هیات‌ رئیسه کمیسیون آموزش مجلس تصریح کرد: نمی‌توان صرفاً با افزایش تعداد دانشگاه‌های حاضر در ارزیابی‌های بین‌المللی، عملکرد آموزش عالی را موفق ارزیابی کرد، در حالی که دانشگاه‌های مطرح کشور از نظر جایگاه علمی با عقبگرد مواجه شده‌اند، افزایش کمیت باید همراه با کیفیت باشد و سیاست‌گذاری‌ها به‌ گونه‌ای پیش برود که حضور بیشتر دانشگاه‌های کشور در عرصه بین‌المللی به ارتقای جایگاه علمی ایران منجر شود.

رحیمی دشتلویی ادامه داد: هرچند گسترش دانشگاه‌ها به‌ تنهایی نمی‌تواند علت قطعی این افت باشد، اما باید بررسی کنیم چرا مراکزی که از ظرفیت علمی و سابقه بین‌المللی برخوردارند نیز نتوانسته‌اند جایگاه خود را حفظ کنند؛ وزارت علوم، رؤسای دانشگاه‌ها، دانشکده‌ها و اعضای هیات علمی باید این مسئله را جدی بگیرند و برای شناسایی عوامل مؤثر بر این عقبگرد اقدام کنند.

وی با اشاره به افت جایگاه دانشگاه‌های مطرح کشور، خاطرنشان کرد: همانطور که انتظار داریم دانشجویان و نخبگان کشور در المپیادهای علمی و عرصه‌های دانشگاهی افتخارآفرینی کنند، باید ارتقای جایگاه دانشگاه‌های ایران در سطح آسیا و جهان نیز مورد توجه باشد. انتظار ما صرفاً حفظ جایگاه فعلی نیست، بلکه باید برای ارتقای رتبه دانشگاه‌ها برنامه‌ریزی شود.

اعتبارات پژوهشی قطره‌چکانی؛ یکی از عوامل افت علمی

این نماینده مردم در مجلس در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر اعتبارات پژوهشی و فناوری بر جایگاه بین‌المللی دانشگاه‌ها، گفت: گزارش‌هایی که در این زمینه ارائه شده نشان می‌دهد سهم کمتری از اعتبارات وزارت علوم به فعالیت‌های پژوهشی اختصاص یافته و این مسئله می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در افت جایگاه دانشگاه‌های کشور باشد.

وی با انتقاد از تأمین اندک منابع مورد نیاز پژوهش در دانشگاه‌ها، اظهار کرد: دانشگاه‌ها با هزینه‌های جانبی متعددی مواجه هستند و در چنین شرایطی اعتبارات مورد نیاز فعالیت‌های پژوهشی به‌ کندی و گاهی به‌ صورت قطره‌چکانی تأمین می‌شود؛ در حالی که بدون سرمایه‌گذاری مؤثر در پژوهش و فناوری نمی‌توان انتظار ارتقای کیفیت علمی و رقابت با دانشگاه‌های برتر دنیا را داشت.

رحیمی دشتلویی با اشاره به طرح تقویت ارتباط دانشگاه با جامعه و صنعت، افزود: امیدواریم با اجرای این قانون، زمینه تقویت فعالیت‌های پژوهشی و افزایش اثرگذاری دانشگاه‌ها فراهم شود؛ چرا که تقویت پژوهش و فناوری یکی از الزامات ارتقای جایگاه علمی دانشگاه‌ها است.

مسئولیت افت رتبه بر عهده وزارت علوم و مدیران دانشگاه‌ها است

عضو هیات رئیسه کمیسیون آموزش مجلس درباره اینکه مسئولیت افت رتبه دانشگاه‌های مطرح کشور متوجه مدیران دانشگاه‌هاست یا سیاست‌های کلان وزارت علوم، توضیح داد: هر دو بخش در این زمینه اثرگذار هستند؛ هم سیاست‌گذاری‌های وزارتخانه اهمیت دارد و هم مدیریت دانشگاه‌ها باید به ‌جای پرداختن به فعالیت‌های کم‌اثر، بر مأموریت اصلی خود یعنی ارتقای کیفیت آموزشی و پژوهشی متمرکز شود. باید مشخص گردد چرا ظرفیت علمی و نیروی انسانی توانمند دانشگاه‌های مطرح کشور به ارتقای جایگاه بین‌المللی آنها منجر نشده است. لازم است عوامل مؤثر بر این وضعیت به ‌صورت دقیق  رسیدگی شود و برای رفع ضعف‌ها، برنامه عملیاتی در دستور کار قرار گیرد.

برنامه هفتم در مسیر ارزیابی؛ کمیسیون آموزش در پی پاسخ‌های شفاف از وزیر علوم

رحیمی دشتلویی با اشاره به برنامه نظارتی کمیسیون آموزش برای ارزیابی عملکرد وزارت علوم در اجرای احکام برنامه هفتم توسعه، یادآور شد: یکی از برنامه‌های جدی کمیسیون، بررسی میزان اجرای احکام این برنامه و ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مسئول در تحقق اهداف پیش‌بینی ‌شده است. این موضوع را چند روز پیش نیز به وزیر علوم اعلام کردیم و ارزیابی عملکرد وزارتخانه در دستور کار نظارتی کمیسیون قرار دارد. برنامه هفتم توسعه به‌ عنوان سند بالادستی، مسیر ارتقای دانشگاه‌ها و تقویت جایگاه علمی کشور را مشخص کرده است و کمیسیون آموزش نیز در چارچوب همین سیاست‌ها، مطالبه‌گری و پیگیری خود را ادامه خواهد داد؛ البته ارزیابی عملکرد برخی بخش‌ها به دلیل تفاوت دوره زمانی برنامه‌های توسعه‌ای با دوره‌های ارزیابی دانشگاهی پیچیدگی‌هایی دارد، اما این مسئله مانع پیگیری وظایف و مسئولیت‌های دستگاه‌ها نخواهد بود.

عضو هیات‌رئیسه کمیسیون آموزش مجلس در پاسخ به اینکه آیا شرایط جنگی می‌تواند توجیهی برای افت جایگاه علمی دانشگاه‌ها باشد، تصریح کرد: نمی‌توان جنگ را به‌ عنوان دلیل قطعی و توجیه‌ کننده عقبگرد علمی کشور مطرح کرد؛ حتی در شرایط دشوار نیز نباید مسیر پیشرفت و ارتقای علمی متوقف شود و این موضوع نمی‌تواند بهانه‌ای برای نادیده گرفتن مسئولیت‌ها و کاستی‌های موجود باشد.

رحیمی دشتلویی در پایان خاطرنشان کرد: وزیر علوم باید درباره دلایل افت جایگاه دانشگاه‌های کشور توضیح دهد و مشخص کند برای رفع ضعف‌های موجود چه برنامه‌ای دارد. مطالبه کمیسیون آموزش این است که ضمن آسیب‌شناسی دقیق وضعیت دانشگاه‌ها، اعتبارات پژوهشی متناسب با نیازهای واقعی تأمین و برنامه‌ای مشخص و قابل ارزیابی برای ارتقای جایگاه بین‌المللی دانشگاه‌های ایران ارائه شود؛ چراکه افزایش تعداد دانشگاه‌های حاضر در رتبه‌بندی‌های جهانی، بدون بهبود کیفیت و ارتقای جایگاه آنها، نشانه موفقیت نظام آموزش عالی نخواهد بود. /

پایان پیام