خانه ملت؛ مطهره میرشکاری- چهل و چهارمین جشنواره ملی فیلم فجر، شامگاه چهارشنبه( ۲۲ بهمنماه) با برگزاری آئین اختتامیه در تالار وحدت و معرفی و تقدیر از برگزیدگان بخشهای مختلف به کار خود پایان داد.
اختتامیهای که در شامگاه روزی برگزار شد که خیابانهای پایتخت و دیگر شهرها و حتی روستاهای کشور شاهد بهترین نقشآفرینی مردم در دفاع از امر ملی بود و هر کسی به هر نحوی به میدان آمده بود تا دشمنی که به اعتبار ناوها و عدوات جنگیاش خیالی خام را در سر میپروراند، مأیوس کند.
اما به رغم نقشآفرینی خوب مردم، جشنواره فیلم فجر در سکانس پایانی هم مورد بیمهری برخی اهالی سینما قرار گرفت و برخلاف حضور شایسته اهالی رسانه و مسئولان فرهنگی و شخص رئیس جمهور، هیچ یک از بازیگران نقشهای اول مرد و زن و بازیگران نقش مکمل برگزیده برای دریافت جوایز خود روی صحنه حاضر نشدند و به نحوی نشان دادند حیات جشنواره تنها به حضور برخی سینماگران و اصطلاحاً سلبریتیها نیست؛ اما از حق نگذریم عوامل زیادی از مسئولان برگزارکننده، اهالی رسانه و عوامل تولید فیلمهای منتخب دست به دست هم داده و اجازه ندادند تصویر و سینما در کشور حاشیهنشین باشد و کمک کردند جشنواره چهل و چهارم هم با دستی پر از فیلمهای قابل دفاع در ساخت و پرداخت به کار خود پایان داد.
البته جشنواره چهل و چهارم هم مانند تمامی جشنوارههای پیشین و حتی جشنوارههای جهانی از آثار با کیفیت پایین، بعضاً شعارزده و با نگاه سطحی به مسائل مورد نظر سازندگان هم خالی نبود و نمیتوان از تمام آثار راهیافته به جشنواره با یک سپر دفاع کرد؛ اما در نمایش آثار خوشساخت و خوشمضمون هم کم از جشنوارههای پیشین نداشت.
از آنجا که ماده ۷۴ «قانون برنامه هفتم پیشرفت»، دولت را به «تولید سالیانه ۲۰ فیلم سینمایی فاخر و ارزشمند» در موضوعات تاریخی، دفاع مقدس، جبهه مقاومت و سبک زندگی ایرانی اسلامی مکلف کرده است و در جلسهای که کمیسیون فرهنگی مجلس با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در همین خصوص داشتند، نتیجه این تکلیف وزارت ارشاد به جشنواره فیلم فجر موکول و اعلام شد این فیلمها در جشنواره فجر به نمایش درمیآید؛ سعی کردیم از نگاه منتقدین نگاهی به فیلمهای این دوره از جشنواره داشته باشیم و ببینم از چند فیلم از جمع ۳۳ فیلم جشنواره چهل و چهارم را میتوان به عنوان فیلم فاخر مد نظر قانون برنامه هفتم پیشرفت دفاع کرد.
چند منظر قابل تأمل در چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر
محمد کلهر، فعال رسانهای و منتقد سینما که تقریباً همه فیلمهای این دوره از جشنواره را دنبال، پیگیری و نقد کرده است، در گفتوگو با خبرنگار خانه ملت، چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر را از چند منظر، قابل تأمل دانست و گفت: نخست اینکه فیلمهای ارگانی نسبت به تعداد فیلمهای مستقل و تولیدشده در بخش خصوصی، بیشتر و پررنگتر بودند و طبیعتاً جوایز بیشتری هم دریافت کردند. همچنین برخی تغییرات در فراخوان و اجرا از جمله حذف بخش نگاه نو (بهترین فیلم اول) و صرفاً اهدای سمیرغ به بهترین کارگردان اولی را شاهد بودیم.
زنگ خطر برای پویانمایی ایران به صدا درآمده
کلهر در بیان نکته سوم با اشاره به اینکه انیمیشن همچنان در جشنواره فیلم فجر حکم زینت المجلس را دارد؛ اضافه کرد: شاید همین موضوع باعث شده که زنگ خطر برای پویانمایی ایران به صدا درآمده باشد. درحالیکه تا چندی پیش، ایران در این حوزه پیشرفتهای قابل توجهی داشت و در منطقه، پیشتاز بود.
حضور کمرنگ کمدیها در جشنواره ۴۴ فیلم فجر
وی حضور کمرنگ کمدیها در جشنواره ۴۴ فیلم فجر را از دیگر نکات قابل توجه و تأمل این دوره از جشنواره خواند و گفت: این درحالی است که طی سالهای اخیر، فیلمهای کمدی بار فروش و رونقبخشی به چرخه سینما را بر دوش کشیدهاند؛ با این تفاسیر و با وضعیت شکننده اقتصادی و تغییر اولویتهای مردم، احتمالا سال آتی، سال سخت گیشه برای سینمای ایران باشد.
این منتقد سینما دیگر موضوع مشهود و قابل تأمل در جشنواره ۴۴ فجر را بازتر شدن فضای سینما دانست و افزود: بهخاطر ندارم در هیچ دورهای این میزان تماس فیزیکی میان بازیگران وجود داشته باشد.
تعداد فیلمهای فاخر جشنواره فجر؛ کمتر از انگشتان یک دست
کلهر در پاسخ به سوال ما درخصوص فیلمهای فاخر این دوره از جشنواره به انتخاب وی هم عنوان کرد: پیرامون ماده ۷۴ «قانون برنامه هفتم پیشرفت» و موظف شدن دولت به «تولید سالیانه ۲۰ فیلم سینمایی فاخر و ارزشمند»، ابتدا باید گفت که دولت میتواند در حوزه سینما ریلگذاری کند و حتی بستری را برای حمایت از فیلمهای ارزشمند فراهم آورد؛ اما تضمینی درباره خروجی نهایی نیست. از سوی دیگر، خطکش و معیار دقیقی برای سنجش فیلم فاخر و ارزشمند وجود ندارد و این مفهوم، تا حد زیادی سلیقهای است. از این منظر، بهنظر من در جشنواره فیلم فجر امسال تعداد فیلمهای فاخر، کمتر از انگشتان یک دست بود.
البته در گزارشی که مرکز پژوهشهای مجلس درخصوص این حکم قانونی برنامه هفتم پیشرفت تهیه و منتشر کرده است، اشاره شده که ابهامدر تعریف مفاهیم «فاخر» و «ارزشمند»، اجرای بهینه این حکم را با چالشهای جدی از جمله تفسیرهای سلیقهای و هدررفت منابع مواجه کرده است.
اما در همین گزارش «فیلم فاخر و ارزشمند» را اثری افتخارآفرین تعریف کرده است که از سه مؤلفه بنیادین «غنای محتوایی»، «تعالی هنری» و «ظرفیت اثرگذاری» برخوردار باشد.
۳ فیلم فاخر جشنواره از نگاه نماینده کمیسیون فرهنگی مجلس
امیرحسین ثابتی، نماینده مردم تهران و عضو کمیسیون فرهنگی مجلس، شاید تنها نمایندهای است که جشنواره فیلم فجر را از ابتدا تا پایان پیگیری کرده و در تمامی ایام جشنواره حداقل یک فیلم را تماشا کرده است؛ به همین دلیل نظر او را نیز درخصوص فیلمهای فاخر جشنواره جویا شدیم.
ثابتی با بیان اینکه از مجموع ۳۳ فیلم حاضر در جشنواره چهلوچهارم موفق به دیدن ۱۱ فیلم یعنی یک سوم فیلمهای جشنواره شدم، گفت: از میان ۱۱ فیلمی که در جشنواره دیدم سه فیلم «سرزمین فرشتهها» ساخته بابک خواجهپاشا، «جهان مبهم هاتف» به کارگردانی مجید رستگار و «جانشین» ساخته مهدی شامحمدی مصداق فیلمهای فاخر مد نظر قانون برنامه هفتم پیشرفت است.
با نگاهی مختصر به این سه فیلم و قصههایی که روایت میکنند، میتوان به بخشی از دلایل این نماینده مجلس در انتخاب فیلمهای اشاره شده به عنوان فیلم فاخر پی برد.
سرزمین فرشتهها
«سرزمین فرشتهها» که به همراه فیلم «زنده شور» بیشترین سیمرغهای بلورین این دوره از جشنواره فجر را به خانه بردند، روایتگردشگری قصه یک معلم غزهای به نام «ضحی» است که قبلاً همسر و فرزندان خود را در حمله اسرائیل از دست داده و اکنون پس از ویران شدن خانه خود و همسایهها، سعی میکند چند کودک باقیمانده از حملات ویرانگر رژیم غاصب صهیونیستی را زنده نگه دارد.
ثابتی در گفتوگوی قبلی خود با خانه ملت، سرزمین فرشتهها را اثری خواند که هم در بازتاب جنایات اسرائیل تا حد زیادی موفق بوده و هم مظلومیت مردم غزه را به خوبی به تصویر میکشد و داستان جذابی را روایت میکند که میتواند احساسات و فطرت مخاطب با هر ملیت و قوم و مذهبی را بهخوبی درگیر کند.
وی همچنین بازی درخشان بازیگران فیلم «سرزمین فرشتهها»، از نقش اول گرفته تا بازیگران خردسال را از نقاط قوت این فیلم دانسته و معتقد است آهنگها و موسیقیهایی که در جای جای فیلم به کار رفته بسیار زیبا و مکمل اثر است و مجموعا یک اثر دیدنی و هنری بسیار ارزشمند پیش روی مخاطب قرار داده است که در حوزه دیپلماسی فرهنگی میتواند نماینده برای جمهوری اسلامی ایران باشد.
جهان مبهم هاتف
«جهان مبهم هاتف»؛ اولین ساخته مجید رستگار که فیلمنامه آن براساس یک داستان واقعی شکل گرفته و قهرمانهای آن ما به ازای واقعی دارند؛ که قصه قرار گرفتن چند جوان کنار یکدیگر برای رسیدن به هدفی بزرگ را با تکیه بر هاتف و جهان که اولی دانشجوی نخبه کامپیوتر و دومی دانشجوی رشته برق است؛ روایت میکند و شاهد روایتی کلاسیک از مواجهه قهرمان با موانع پیشروی برای موفقیت هستیم که تماشاگر را به همدلی با قهرمان تشویق میکند.
مجید رستگار در «جهان مبهم هاتف» که اولین ساخته سینماییاش به حساب میآید، قصه مناسبی را برای روایت روی پرده سینما انتخاب کرده و به خوبی روی مسئله جوانان نخبه و توانای ایرانی و مؤسسههای دانشبنیان مانور داده است. در عین حال، ریتم خوبی هم به فیلم بخشیده و زمان صد دقیقهای فیلم نیز تماشاگر خود را خسته نمیکند.
جانشین
«جانشین» به کارگردانی مهدی شاهمحمدی که مردم او را با فیلم «مجنون» به خاطر دارند، یک فیلم بیوگرافی در حوزه سینمای دفاع مقدس است که برشی از زندگی شهید حسین املاکی، جانشین لشکر قدس گیلان را در طراحی و اجرای عملیات بزرگ و پیچیده نصر۴ روایت میکند، که به تعبیر منتقدان با تکیه بر الگوی قهرمانمحور، مسیری را انتخاب کرده که سالهاست در سینمای ایران کمرنگ شده است.
«جانشین» با بازگشت آگاهانه به مفهوم قهرمان، یادآور میشود که قهرمانپردازی لزوماً به معنای شعارزدگی یا اغراق نیست. فیلم نشان میدهد میتوان قهرمان را انسانی، باورپذیر و در عین حال الهامبخش تصویر کرد. همین بازتعریف، جان تازهای به روایت میدهد و آن را از کلیشههای رایج دور میکند. مخاطب در مواجهه با چنین قهرمانی، احساس فاصله نمیکند. بلکه او را بخشی از تاریخ و هویت جمعی خود میبیند.
به اعتراف منتقدان «جانشین» از آن دسته آثاری است که نشان میدهد سینمای دفاع مقدس هنوز ظرفیتهای فراوانی برای روایت دارد. به شرط آنکه فیلمساز بهجای تکرار کلیشهها، به سراغ شخصیتها و موقعیتهای کمتر دیدهشده برود.
نگاه سلیقهای به حکم قانونی در غیاب تعریف رسمی فیلم فاخر
اگرچه همانطور که اشاره شد، تا زمانی که تعریف مستند و مستدلی از مفاهیم «فاخر» و «ارزشمند» مورد اشاره در ماده ۷۴ قانون برنامه هفتم پیشرفت، ارائه نشود، اظهار نظر درخصوص فیلمهای فاخر تقریبا سلیقهای است، اما طبق اظهار نظر منتقدان حاضر در جشنواره چهلوچهارم فیلم فجر، از میان ۳۳ فیلم این دوره از جشنواره، کمتر از انگشتان دست میتوان فیلم فاخر مصداق فیلمهای فاخر مدنظر قانون برنامه هفتم پیشرفت پیدا کرد. /
پایان پیام
نظر شما