پیمان فلسفی رئیس فراکسیون کشاورزی پویا و امور عشایر مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار خانه ملت، با هشدار نسبت به تشدید پدیده فرونشست در تهران، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و حفر چاه‌های غیرمجاز را از عوامل اصلی این بحران دانست و گفت: فرونشست مسئله‌ای خاص است که عمدتاً در نتیجه فعالیت‌های توسعه‌ای و عمرانی رخ می‌دهد و در تمام دنیا نیز هرجا فعالیت توسعه شهری صورت گیرد، احتمال بروز چنین پدیده‌ای وجود دارد. تهران نیز به دلیل گستردگی و شرایط خاص توسعه‌ای خود تحت تأثیر این پدیده قرار گرفته و امروز فرونشست به‌عنوان یک بحران خاموش مطرح است؛ بنابراین، هم باید نسبت به آن دغدغه جدی داشته باشیم و هم توجه کنیم که این مسئله قابل حل است.

نماینده مردم تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس در مجلس شورای اسلامی درباره گزارش فرونشست حدود ۳۱ سانتی‌متری در برخی نقاط تهران گفت: متأسفانه بخش عمده این مسئله نتیجه بحران بی‌آبی و به تعبیری بحران مدیریت آب است و علت اصلی آن نیز به حفر بی‌رویه چاه‌های غیرقانونی و برداشت بیش از حد از سفره‌های آب زیرزمینی بازمی‌گردد. وقتی آب از لایه‌های زیرزمینی خارج می‌شود، خاک منقبض شده و زمین پایین می‌رود و در نتیجه فرونشست اتفاق می‌افتد؛ بنابراین این مسئله باید به‌صورت جدی مدیریت شود.

تبعات فرونشست زمین قابل جبران نیست

وی با بیان اینکه خطر فرونشست تنها پایین رفتن سطح زمین نیست، گفت: فرونشست می‌تواند شیب زمین را نیز تغییر دهد؛ یعنی مسئله این نیست که همه چیز یکباره به یک اندازه پایین بیاید، بلکه زاویه، درصد و جهت شیب زمین نیز ممکن است تغییر کند. تغییر شیب زمین می‌تواند تأسیسات زیرزمینی مانند خطوط گاز و آب را با خطر شکستگی و آسیب مواجه کند. همچنین ساختمان‌ها ممکن است دچار ترک‌های مختلف شوند و حتی برخی ترک‌هایی که به‌صورت ناگهانی در دیوار ساختمان‌ها ایجاد می‌شوند، می‌تواند ناشی از فرونشست باشد.

وی در ادامه یادآور شد: زیرساخت‌های حیاتی مانند مترو و پل‌ها نیز می‌توانند تحت تأثیر این پدیده قرار گیرند و از این جهت، فرونشست می‌تواند خسارت‌های گسترده‌ای به کشور وارد کند.

توسعه شهری بدون توجه به ظرفیت زمین؛ یک ریسک بزرگ

فلسفی با اشاره به ادامه روند توسعه تهران تصریح کرد: تهران توسعه پیدا کرده و همچنان نیز در حال توسعه است؛ بلندمرتبه‌سازی در این شهر وجود دارد و حتی شهرداری همچنان تراکم می‌فروشد، شهرداری که به نوعی مسئله را مطرح می‌کند، طی سال‌های گذشته در ساخت‌وسازها و توسعه زیرزمینی نیز نقش داشته است و توسعه این ساخت‌وسازها بدون توجه به ظرفیت‌های زمین می‌تواند ریسک بزرگی ایجاد کند. دستگاه‌های توسعه‌ای مانند شهرداری و وزارت راه و شهرسازی باید در مدیریت این بحران نقش متفاوتی ایفا کنند و مجلس نیز به عنوان ناظر، در دو حوزه قانون‌گذاری و تخصیص بودجه باید نقش خود را به‌درستی ایفا کند.

قوانین بازدارنده کافی نداریم

عضو کمیسیون کشاورزی مجلس درباره نقش قوه مقننه در مقابله با فرونشست اظهار کرد: نقش مجلس را می‌توان در سه محور تعریف کرد که یکی از مهم‌ترین آنها قانون‌گذاری است. ما باید قوانین بازدارنده داشته باشیم، اما در حال حاضر در برخی زمینه‌ها چنین قوانین بازدارنده‌ای وجود ندارد. بسیاری از فعالیت‌هایی که در این حوزه انجام می‌شود، از جمله حفر چاه‌های غیرقانونی، باید جرم‌انگاری شود. مجلس باید قوانینی وضع کند که جلوی حفر چاه‌های غیرمجاز را بگیرد. به بیانی حفر چاه غیرمجاز صرفاً یک تخلف اداری نیست؛ چنین اقدامی می‌تواند علیه امنیت ملی و محیط زیست تلقی شود و باید با این نگاه با آن برخورد شود.

جریمه چاه‌های غیرمجاز بازدارنده نیست

فلسفی با انتقاد از جریمه‌های فعلی چاه‌های غیرمجاز گفت: ما در بودجه، جریمه‌ای برای چاه‌های غیرقانونی در نظر گرفتیم و من شخصاً با این موضوع مخالف بودم. ما قانون تعیین تکلیف چاه‌های غیرمجاز را داریم که در سال‌های گذشته تصویب شده و بر اساس آن قرار بود از تعداد چاه‌های غیرمجاز کاسته شود، اما اکنون برای چاه غیرمجاز جریمه تعیین کرده‌ایم و حتی آب گران‌تری به آنها فروخته می‌شود و عملاً از غیرمجاز بودن آنها صرف‌نظر می‌کنیم. این روش اشکال دارد؛ چراکه جریمه‌های فعلی در برابر سودی که متخلفان از برداشت غیرمجاز آب به دست می‌آورند، بسیار ناچیز است و بازدارندگی لازم را ندارد.

حقابه باید به سهمیه دقیق و قابل کنترل تبدیل شود

رئیس فراکسیون کشاورزی مجلس با اشاره به ضرورت قانونمند کردن حق بهره‌برداری از منابع آب گفت: باید مجوزهای مبهم را به سهمیه‌بندی دقیق آب کشاورزی تبدیل کنیم؛ به‌گونه‌ای که آب بر اساس زمان و میزان مشخص در اختیار کشاورز قرار گیرد. در گذشته کشاورزان حقابه مشخصی از رودخانه، چشمه یا قنات داشتند و این حقابه به‌ صورت طبیعی دارای سهم‌بندی مشخص بود، اما در برداشت از چاه‌های آب چنین سهمیه‌بندی دقیقی وجود ندارد و هرکس به اندازه‌ای که بتواند، برداشت می‌کند. ممکن است زمانی برای برداشت تعیین شود، اما بر اساس دبی چاه، هرکس هر میزان که بتواند برداشت می‌کند و در بسیاری موارد نیز آبیاری به شکل سنتی و غرقابی انجام می‌شود که روش مناسبی نیست. وزارت جهاد کشاورزی باید حتماً در نحوه استفاده از منابع آب زیرزمینی تحول ایجاد کند.

مجلس از دولت برنامه شفاف مهار فرونشست می‌خواهد

فلسفی در پاسخ به این پرسش که آیا مجلس از دولت برنامه‌ای با شاخص‌های کمی و زمان‌بندی مشخص برای مهار فرونشست تهران مطالبه کرده است، گفت: متأسفانه یکی دیگر از ایرادهایی که وجود دارد، موضوع نظارت بر اجراست. مجلس باید از دولت بخواهد نقشه جامع فرونشست تهران را به‌صورت شفاف منتشر کند تا هر منطقه بداند با چه میزان فرونشست مواجه است و برنامه شهرسازی نیز متناسب با این وضعیت انجام شود. در حال حاضر چنین اطلاعات شفاف و جامعی در اختیار مردم و تصمیم‌گیران نیست و دولت باید آن را ارائه کند.

آبخوان‌داری شهری؛ راهکاری که در ایران مغفول مانده است

عضو کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست یکی دیگر از راهکارهای مقابله با فرونشست را تزریق مصنوعی آب به سفره‌های زیرزمینی دانست و یادآور شد: آبخوان‌داری شهری در ایران اجرا نمی‌شود، در حالی که در بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا این روش مورد استفاده قرار می‌گیرد. در برخی کشورها به محض بارندگی، آب جمع‌آوری شده و به مخازن زیرزمینی هدایت و تزریق می‌شود؛ به همین دلیل نیز با وجود بارش‌های سنگین، آب سریعاً از سطح شهر جمع می‌شود. اما در ایران باران که می‌بارد، آب در سطح شهر جاری می‌شود و سیلاب ایجاد می‌کند؛ بنابراین تزریق مصنوعی آب یکی از راهکارهای علمی است که باید برای بازگرداندن آب به سفره‌های زیرزمینی مورد توجه قرار گیرد.

وی در ادامه گفت: مجلس باید نظارت کند که آیا بودجه‌هایی که برای تغذیه مصنوعی سفره‌های آب زیرزمینی در نظر گرفته شده، واقعاً اجرا می‌شود یا خیر؛ چراکه در برخی موارد این بودجه‌ها تخصیص پیدا نکرده یا به‌صورت کامل اجرا نشده است و باید این موضوع در متن قانون بودجه نیز مورد توجه قرار گیرد.

ورود فراکسیون کشاورزی مجلس به پرونده فرونشست

فلسفی با اشاره به اینکه برای مقابله با فرونشست نیازمند پیگیری مستمر هستیم، گفت: از مسیر کمیسیون کشاورزی مجلس در حال ورود به این موضوع هستیم. بنده به عنوان رئیس فراکسیون کشاورزی مجلس و رییس کمیته محیط زیست و منابع طبیعی  موضوع فرونشست را به‌صورت جدی در این کمیته دنبال خواهم کرد و آن را در دستور کار قرار دهیم. در کنار این موضوع، باید از کمیسیون نیز درباره برنامه مشخص برای مقابله با فرونشست مطالبه‌گری شود.

رئیس فراکسیون کشاورزی مجلس یکی دیگر از راهکارهای مدیریت بحران آب تهران را بودجه‌ریزی راهبردی برای تصفیه پساب دانست و گفت: تهران به‌شدت به منابع آب نیاز دارد و به جای اینکه صرفاً سدسازی را گسترش دهیم، باید تصفیه‌خانه‌های پساب صنعتی و شهری ایجاد شود. پس از تصفیه، این آب می‌تواند به سفره‌های آب زیرزمینی هدایت و برای تغذیه آنها استفاده شود. این اقدام با توجه به کاهش بارندگی‌ها می‌تواند به جلوگیری از فرونشست کمک کند.

تعدد متولیان؛ عامل فرار از مسئولیت؟

فلسفی درباره تعدد دستگاه‌های مسئول در مقابله با فرونشست اظهار کرد: هرجا برای یک موضوع متولیان متعدد داشته‌ایم، با مشکل مواجه شده‌ایم و باید این موضوع تعیین تکلیف شود. در موضوع فرونشست نیز دستگاه‌های متعددی از جمله وزارت نیرو، شهرداری، وزارت راه و شهرسازی و سازمان مدیریت بحران مسئولیت دارند. به نظر من دستگاه محوری در این موضوع وزارت نیرو است؛ این وزارتخانه باید هم بر حفر چاه‌های غیرمجاز و هم بر وضعیت مصرف آب نظارت کند و در زمینه آبخیزداری و آبخوان‌داری نیز نقش محوری خود را ایفا کند.

وزارت نیرو باید از مدیریت بحران به سمت تأمین منابع جدید آب برود

وی در ادامه  گفت: وزارت جهاد کشاورزی نیز باید لایحه آبخیزداری را به مجلس ارائه کند. دولت طی سه، چهار سال گذشته این مسئله را نادیده گرفته و ما نیز پیگیری کرده‌ایم، اما هنوز به نتیجه نرسیده است. وزارت نیرو باید نقش محوری خود را ایفا کند و سایر دستگاه‌ها نیز در این حوزه عمدتاً دستگاه‌های بهره‌بردار هستند.

فلسفی با اشاره به نیاز آب در فرآیند توسعه شهری گفت: وزارت جهاد کشاورزی و شهرداری‌ها از آب بهره‌برداری می‌کنند و زمانی که شهر توسعه پیدا می‌کند، آب نیز نیاز دارد. اینجا سؤال مهم این است که آیا باید برای تأمین آب، صرفاً چاه حفر کنیم و آب زیرزمینی را برداشت کنیم یا باید به سمت منابع جدید برویم؟ وزارت نیرو باید انتقال آب از دریا، رودخانه‌ها و منابع متعارف و غیرمتعارف را توسعه دهد و به جای پاک کردن صورت مسئله و ایجاد محدودیت بیشتر برای بهره‌برداران، به فکر راه‌های جدید برای تأمین آب مورد نیاز مردم باشد.

توسعه متوقف نمی‌شود؛ باید هوشمند شود

این نماینده مردم در مجلس دوازدهم  با تأکید بر اینکه مقابله با فرونشست نباید به معنای توقف توسعه باشد، اظهار کرد: نمی‌توان جلوی توسعه و پیشرفت را گرفت و بعد فقط صورت مسئله را پاک کرد. کشورهای بزرگ و پرجمعیتی مانند چین و هند نیز به توسعه خود ادامه می‌دهند، اما همزمان به سمت هوشمندسازی، استفاده از ظرفیت‌های فناورانه و به‌روزرسانی سیستم‌های سنتی و قدیمی خود حرکت کرده‌اند و توانسته‌اند مسائل مرتبط با توسعه را مدیریت کنند.

رئیس فراکسیون کشاورزی مجلس تصریح کرد: شهرهایی مانند شانگهای، پکن و توکیو نیز برای مدیریت چنین مسائل پیچیده‌ای از فناوری‌های روز جهان استفاده می‌کنند و ما نیز باید فناوری‌های روز را برای مدیریت منابع آب و فرونشست به کار بگیریم.

قانون سختگیرانه‌تر؛ بله، توقف توسعه؛ خیر

فلسفی در پاسخ به این پرسش که آیا مجلس حاضر است در برابر ساخت‌وسازهای پرخطر و توسعه شهری پرریسک، حتی با وجود هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی، تصمیم‌های سختگیرانه اتخاذ کند، گفت: برای این مسئله باید قوانین متفاوت و سختگیرانه‌تری وضع کنیم. اگر تاکنون نتوانسته‌ایم این موضوع را مدیریت کنیم، حتماً در قوانین و نحوه اجرا ایرادهایی وجود داشته است؛ بنابراین مجلس باید قوانین سختگیرانه‌تری وضع کند. سختگیری به معنای جلوگیری از پیشرفت و توسعه شهری نیست؛ بلکه به معنای آن است که توسعه، عمران و آبادانی بر اساس اصول، قواعد و استانداردهای صحیح انجام شود. متاسفانه نه توسعه شهری ما استانداردهای لازم را به‌درستی رعایت می‌کند، نه عمران و آبادانی شهری همواره بر اساس قواعد مشخص صورت می‌گیرد و نه بهره‌برداری از منابع آبی به شکل قاعده‌مند انجام می‌شود. این موارد باید قانونمند، قاعده‌مند و مبتنی بر استانداردهای جهانی شود.

رئیس فراکسیون کشاورزی مجلس در ادامه خاطر نشان کرد: استانداردهای جهانی در این زمینه باید رعایت شود و نظارت نیز تقویت شود. همچنین مجلس باید در زمینه جرم‌انگاری ورود کند تا هرگونه اقدام منجر به آسیب و گسترش فرونشست، جرم تلقی شود. در کنار برخورد و نظارت، وزارت نیرو نیز باید راه‌های جایگزین برای تأمین آب شرب، کشاورزی، صنعت و بهداشت مردم را پیدا کند و به وظایف خود در زمینه تأمین و توزیع آب به‌درستی عمل کند.

تهران را نباید خالی کرد؛ تهران باید هوشمند شود

فلسفی با تأکید بر ضرورت حفظ و توسعه تهران اظهار کرد: اگر این اقدامات انجام نشود، هزینه آن را نسل‌های آینده پرداخت خواهند کرد. کشور باید گسترش پیدا کند، پیشرفت کند و رفاه مردم افزایش یابد. نباید به دلیل کمبود آب بگوییم تهران را تخلیه کنیم. تهران نباید خالی شود؛ بلکه باید توسعه پیدا کند، روزبه‌روز زیباتر، گسترده‌تر، پیشرفته‌تر و هوشمندتر شود. هوشمندسازی در این زمینه بسیار مهم است و ما در حال حاضر به اندازه کافی از ظرفیت‌های هوشمندسازی استفاده نمی‌کنیم. باید یک شهر هوشمند داشته باشیم تا مشخص باشد کجا آب کم است، کجا مصرف آب بالا است و در کدام مناطق فرونشست در حال وقوع است. امروز دنیا در مدیریت شهری از ظرفیت‌های فناوری روز استفاده می‌کند و ما نیز باید برای حل مشکلات امروز و آینده و جلوگیری از انتقال هزینه‌های بحران به نسل‌های آینده، حتماً چاره‌ای اساسی و مبتنی بر فناوری، قانون‌گذاری و نظارت بیندیشیم. /

پایان پیام