به گزارش خانه ملت، در نشست مشترک اعضای کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس با رئیس مرکز ملی فضای مجازی که امروز (سه‌شنبه، ۱۴ مهرماه) در مرکز ملی فضای مجازی برگزار شد، نمایندگان مهم‌ترین دغدغه‌ها و مطالبات خود درباره حکمرانی فضای مجازی، آینده آموزش، صیانت از دانش‌آموزان، عدالت آموزشی و تقویت زیرساخت‌های داخلی را مطرح کردند.
علیرضا منادی سفیدان رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، در تشریح نشست مشترک این کمیسیون با مرکز ملی فضای مجازی، گفت: در این نشست گزارش جامعی از وضعیت فضای مجازی و پلتفرم‌های فعال ارائه شد و اعضای کمیسیون نیز دغدغه‌های خود را درباره حکمرانی این حوزه، آموزش برخط و صیانت از دانش‌آموزان مطرح کردند.
نماینده مردم تبریز، اسکو و آذرشهر در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه فضای مجازی به یک واقعیت غیرقابل انکار در زندگی مردم تبدیل شده است، افزود: همان‌گونه که در فضای حقیقی قانون و ضابطه داریم، این فضا نیز باید متولی، چارچوب و مسئولیت مشخص داشته باشد و نمی‌توان نسبت به آثار اجتماعی، فرهنگی و آموزشی آن بی‌تفاوت بود. یکی از دغدغه‌های جدی کمیسیون، وضعیت حدود ۱۷ میلیون دانش‌آموز و نزدیک به یک میلیون معلم در فضای مجازی و به ویژه شبکه «شاد» است. باید مشخص شود این بستر چگونه مدیریت و رصد می‌شود و چه تدابیری برای محتوایی که در اختیار کودکان و نوجوانان قرار می‌گیرد، اندیشیده شده است.
«شاد» باید به یک پلتفرم ملی تبدیل شود
منادی با اشاره به ظرفیت شبکه «شاد»، تصریح کرد: تعیین تکلیف مالکیت و مدیریت این شبکه از مطالبات کمیسیون آموزش است و با توجه به جامعه بزرگ کاربران آن، باید برای توسعه «شاد» به یک پلتفرم ملی برنامه‌ریزی شود؛ به گونه‌ای که خدمات متناسب با گروه‌های سنی مختلف در آن ارائه شود. این ظرفیت می‌تواند علاوه بر آموزش، در حوزه‌های علمی، هنری، اعتقادی و اجتماعی نیز مورد استفاده قرار گیرد و بستری برای رشد و توانمندسازی نسل آینده باشد.
تقویت زیرساخت داخلی و صیانت از دانش‌آموزان
رئیس کمیسیون آموزش مجلس همچنین تقویت زیرساخت‌های داخلی را از دیگر محورهای مورد بحث دانست و گفت: با توجه به نیاز گسترده دانش‌آموزان، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان به خدمات فضای مجازی، باید تا حد امکان از ظرفیت‌های داخلی و سرورهای داخلی استفاده شود. در کنار توسعه زیرساخت، صیانت از کودکان و نوجوانان نیز باید جدی گرفته شود؛ چرا که فضای مجازی مستقیماً با مسائل آموزشی، تربیتی و اجتماعی نسل آینده ارتباط دارد و نمی‌توان آن را صرفاً یک موضوع فنی دانست.
کمیسیون آموزش چشم‌انداز روشن فضای مجازی را مطالبه کرد
وی در ادامه خاطرنشان کرد: یکی از مطالبات اصلی کمیسیون در این نشست، روشن شدن چشم‌انداز و اهداف کشور در حوزه فضای مجازی بود؛ باید مشخص باشد هدف‌گذاری در این حوزه چیست، چه برنامه‌ای برای تحقق آن وجود دارد و دستگاه‌های مسئول چه وظایفی برعهده دارند تا تصمیم‌گیری‌ها از حالت واکنشی خارج و بر اساس یک مسیر مشخص دنبال شود.
در ادامه نشست مشترک کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس با مرکز ملی فضای مجازی، اعضای کمیسیون دیدگاه‌ها و دغدغه‌های خود را به شرح ذیل مطرح کردند.
رمضان رحیمی دشتلویی عضو هیأت رئیسه کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با تأکید بر ضرورت تعامل میان کمیسیون‌های مرتبط با فضای مجازی، گفت: مباحث این حوزه نباید موجب دو قطبی‌سازی در جامعه شود و می‌توان با استفاده از اشتراکات و ظرفیت‌های مشترک، مسائل را با همکاری بیشتر پیش برد.
نماینده مردم فلاورجان در مجلس با اشاره به ارتباط مستمر نمایندگان با مردم در حوزه‌های انتخابیه، افزود: بسیاری از دغدغه‌های مردم در دیدارهای هفتگی با نمایندگان مطرح می‌شود و تقویت تعامل با مرکز ملی فضای مجازی می‌تواند این مطالبات را به تصمیم‌گیری‌های کلان منتقل کند.
رحیمی همچنین با اشاره به آسیب‌های وارد شده به شهرستان فلاورجان در جریان جنگ ۴۰ روزه، گفت: در این شهرستان دو مدرسه به‌طور کامل تخریب و تعدادی از منازل آسیب دیدند و در یکی از روستاها با جمعیت حدود ۲۵۰۰ نفر، بخش قابل توجهی از مردم محل سکونت خود را ترک کردند؛ بنابراین مناطق آسیب‌دیده باید در برنامه‌ریزی‌های مرتبط با زیرساخت‌های ارتباطی مورد توجه قرار گیرند.
عضو هیأت رئیسه کمیسیون آموزش از پیگیری اختصاص ردیف بودجه‌ای به مرکز ملی فضای مجازی خبر داد و افزود: تقویت زیرساخت‌های این حوزه در جریان بررسی بودجه سال ۱۴۰۶ به‌صورت جدی دنبال خواهد شد.
فضای مجازی بر رفتار اجتماعی و اقتصادی مردم اثرگذار است
علی خزایی عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با اشاره به آثار محتوای فضای مجازی بر جامعه، گفت: مسئله فقط انتشار یک محتوا نیست؛ محتوای هدفمند در سکوهای خارجی می‌تواند بر رفتار اجتماعی مردم، شکل‌گیری دو قطبی‌ها و حتی تصمیم‌های اقتصادی آنها در بازارهایی مانند طلا و ارز اثر بگذارد و نمی‌توان در برابر این ظرفیت منفعل بود.
نماینده مردم ورامین، پیشوا و قرچک در مجلس، افزود: تعدد مراکز تصمیم‌گیری در این حوزه می‌تواند موجب دوگانگی شود و حکمرانی فضای مجازی نیازمند مدیریت منسجم، تعیین دقیق مسئولیت‌ها و مشخص بودن مرجع پاسخگوست. مرکز ملی فضای مجازی نیز باید مسئولیت قانونی خود را با جدیت دنبال کند و دولت و دستگاه‌های اجرایی در قبال تصمیمات این حوزه پاسخگو باشند.
باید مشخص شود فضای مجازی را مدیریت می‌کنیم یا فضای مجازی ما را
حسین حق‌وردی عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با طرح این پرسش که «ما فضای مجازی را مدیریت می‌کنیم یا فضای مجازی در حال مدیریت جامعه است؟»، گفت: باید جایگاه نهادهای مسئول و میزان الزام‌آوری سیاست‌های مرکز ملی فضای مجازی برای دستگاه‌های اجرایی مشخص شود و سازوکار اجرای مصوبات این مرکز شفاف باشد.
وی با اشاره به سؤال از وزیر ارتباطات درباره نحوه فعالیت برخی سکوها پس از جنگ ۱۲ روزه، افزود: پاسخ‌های ارائه شده نشان داد رابطه میان سیاست‌گذاری و اجرا نیازمند شفافیت بیشتری است. مجلس نیز باید از تجربه دوره گذشته در زمینه ساماندهی فضای مجازی درس بگیرد و چارچوب قانونی مشخصی برای این حوزه ایجاد کند. جنگ ۱۲ روزه و اخیر نشان داد فضای مجازی بخشی از میدان نبرد و عملیات روانی است و در کنار بررسی نقش سکوهای خارجی، باید تهدیدات سایبری و تاب‌آوری زیرساخت‌های کشور نیز مورد توجه قرار گیرد.
ظرفیت‌های فضای مجازی نباید بلااستفاده بماند
اکبر پولادی عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با تأکید بر ضرورت استفاده هوشمندانه از فضای مجازی، گفت: باید از ظرفیت‌های مثبت این فضا برای پیشرفت کشور استفاده کنیم و همزمان جوانان و جامعه را در برابر آسیب‌های ناشی از فرهنگ وارداتی مورد صیانت قرار دهیم.
نماینده مردم لنجان در مجلس افزود: بهره‌گیری مؤثر از فضای مجازی به خلاقیت، اعتبار، حمایت و زیرساخت مناسب نیاز دارد و کمیسیون آموزش خود را موظف می‌داند برای ایجاد این بستر، به‌ویژه در حوزه دانش‌آموزان و دانشجویان، پیگیری‌های لازم را انجام دهد؛ چراکه میان وضعیت موجود و ظرفیت واقعی این فضا برای پیشرفت کشور فاصله قابل توجهی وجود دارد.
ژنرال‌های فرهنگی و هنری فضای مجازی را شناسایی کنیم
محمدانور بجارزهی عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با اشاره به آثار فرهنگی فضای مجازی، گفت: نباید در این فضا هویت و فرهنگ خود را فراموش کنیم و برای اثرگذاری بر نوجوانان و جوانان باید از نیروهای توانمند فرهنگی و هنری استفاده شود که زبان، تصویر و ویژگی‌های مخاطب را به‌خوبی می‌شناسند.
وی با بیان اینکه باید ژنرال‌های فرهنگی و هنری فضای مجازی را شناسایی کنیم، افزود: باید مشخص شود چه تعداد نیروی متخصص و اثرگذار فرهنگی و هنری در فضای مجازی داریم و چگونه می‌توان از ظرفیت استان‌ها، از جمله سیستان و بلوچستان، در این عرصه استفاده کرد.
بجارزهی همچنین خواستار تبیین دقیق انتظارات مرکز ملی فضای مجازی از مجلس شد و گفت: با مشخص شدن این انتظارات، کمیسیون آموزش می‌تواند در حوزه قانونگذاری، نظارت و تأمین زیرساخت‌ها اقدامات مؤثرتری انجام دهد.
نباید در فضای مجازی خود را ناتوان بدانیم
سید محسن موسوی‌زاده عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با تأکید بر اهمیت راهبردی فضای مجازی، گفت: همان‌گونه که کشور با وجود تحریم، جنگ و فشار در عرصه‌های مختلف به دستاوردهای مهمی دست یافته است، در فضای مجازی نیز نباید خود را ناتوان بدانیم.
نماینده مردم اهواز در ادامه افزود: توجه به توان داخلی و اعتماد به نیروهای جوان و خلاق می‌تواند زمینه توسعه این حوزه را فراهم کند و مجلس نیز آمادگی دارد از ظرفیت‌های قانونی و نظارتی خود برای حمایت از این مسیر استفاده کند. به گفته وی، زیست‌بوم فضای مجازی باید با اتکا به توان داخلی شکل بگیرد و مدیریت آن نیز در داخل کشور دنبال شود.
فضای مجازی نباید شکاف آموزشی را عمیق‌تر کند
وحید کنعانی عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با تأکید بر نقش فضای مجازی در عدالت آموزشی، گفت: مدارس محروم، روستاها و مناطق کم‌برخوردار در بسیاری از موارد از زیرساخت ارتباطی مناسب و ترافیک رایگان آموزشی برخوردار نیستند و این مسئله می‌تواند نابرابری آموزشی را تشدید کند.
نماینده مردم خلخال و کوثر در مجلس شورای اسلامی در ادامه افزود: دسترسی به محتوای گران‌قیمت آموزشی و کنکوری نباید به امتیازی برای گروه‌های برخوردار تبدیل شود. در کنار توسعه زیرساخت، ارتقای سواد رسانه‌ای دانش‌آموزان و معلمان نیز ضروری است و مرکز ملی فضای مجازی باید همکاری نزدیک‌تری با وزارت آموزش و پرورش داشته باشد.
کنعانی همچنین بر پیوند آموزش، دانشگاه، هوش مصنوعی و فضای مجازی با مهارت‌آموزی، بازار کار، شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز علمی و فناوری تأکید کرد و گفت: حفظ نخبگان و ایجاد فرصت‌های شغلی نیز باید بخشی از این سیاست‌گذاری باشد و کمیسیون آموزش آمادگی دارد در حوزه قانونگذاری و بودجه از این مسیر حمایت کند.
«شاد» نیازمند ارزیابی جدی است
عمران عباسی کالی سخنگوی کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با بیان اینکه بخش بزرگی از جامعه دانش‌آموزی و فرهنگی کشور با فضای مجازی در ارتباط است، گفت: فضای مجازی دیگر صرفاً یک ابزار نیست، بلکه بخشی از زیست جامعه را شکل داده و باید در کنار زیرساخت، به فرهنگ استفاده از آن نیز توجه شود.
وی با اشاره به شبکه «شاد» افزود: این شبکه از زمان راه‌اندازی در دوران کرونا تاکنون باید از نظر محتوا، برنامه‌ریزی، میزان اقناع مخاطب و رضایت کاربران مورد ارزیابی قرار گیرد و عملکرد آن در شرایط عادی، اضطراری و شرایط تحمیلی مانند جنگ نیز بررسی شود.
عباسی کالی پیشنهاد کرد نشست مشترکی با حضور وزارتخانه‌های آموزش و پرورش، علوم، بهداشت و ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی برگزار شود تا درباره الزامات آموزشی و ارتباطی فضای مجازی و نحوه استفاده از ظرفیت «شاد» تصمیم‌گیری شود.
آینده آموزش بدون هوشمندسازی و آینده‌نگری قابل تصور نیست
در ادامه این نشست، سیدمحمدامین آقامیری، رئیس مرکز ملی فضای مجازی، با ارائه گزارشی از وضعیت و تحولات فضای مجازی، گفت: امروز بخش قابل توجهی از زندگی مردم، از آموزش و کسب‌وکار تا پژوهش، خدمات و ارتباطات، در فضای مجازی جریان دارد و با توجه به حضور روزافزون مردم در این فضا، حکمرانی و آینده‌نگاری آن به یک ضرورت تبدیل شده است.
وی با اشاره به رقابت کشورها بر سر ایجاد و مدیریت زیست‌بوم‌های دیجیتال، افزود: یکی از مهم‌ترین رقابت‌های امروز کشورها، حکمرانی بر سکوهاست و حتی اتحادیه اروپا بخش قابل توجهی از زیست دیجیتال خود را در سکوهای آمریکایی دنبال می‌کند. ایران نیز ظرفیت ایجاد یک زیست‌بوم مستقل و اثرگذار را دارد، اما تحقق آن نیازمند برنامه‌ریزی و اراده جدی است.
آقامیری با اشاره به میزان بالای حضور مردم در فضای مجازی، گفت: میانگین روزانه استفاده افراد از نمایشگرها حدود ۶ ساعت و ۴۰ دقیقه است که نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از زندگی مردم در فضای مجازی و محیط‌های دیجیتال جریان دارد و حکمرانی و سیاست‌گذاری در این حوزه را به ضرورتی جدی تبدیل کرده است.
رئیس مرکز ملی فضای مجازی با تأکید بر ضرورت تحول نظام آموزشی، تصریح کرد: مدارس آنلاین خارجی در مقاطع مختلف در حال جذب دانش‌آموزان ایرانی و ارائه مدارک بین‌المللی هستند و احتمالاً در سال‌های آینده ماهیت مدرسه و دانشگاه تغییر خواهد کرد؛ بنابراین باید از هم‌اکنون تصویر روشنی از آموزش پنج سال آینده و نحوه حکمرانی بر آن ترسیم کنیم. تحول آموزشی نیز صرفاً استفاده از فناوری نیست و نیازمند برنامه جامع برای آینده است.
وی با اشاره به نقش سکوها و هوش مصنوعی در تحولات اجتماعی و امنیتی، گفت: سکوهای بزرگ با تحلیل داده‌های کاربران شناخت دقیقی از رفتار و علایق آنها به دست می‌آورند و این ظرفیت می‌تواند برای اثرگذاری بر ذهن و رفتار افراد و جریان‌های اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد؛ از این رو هیچ کشوری نمی‌تواند نسبت به حکمرانی بر سکوها و داده‌های کاربران بی‌تفاوت باشد.
آقامیری همچنین با اشاره به گزارش وضعیت فضای مجازی کشور در جریان جنگ تحمیلی سوم، افزود: وضعیت شبکه «شاد»، پیام‌رسان‌ها، موتورهای جست‌وجو و اینترنت کشور در شرایط بحران و نحوه مدیریت این حوزه بررسی شده است.
مجلس می‌تواند موتور محرک حکمرانی فضای مجازی باشد
دبیر شورای عالی فضای مجازی با استقبال از ورود مجلس به حوزه قانونگذاری فضای مجازی، گفت: شأن قانونگذاری و نظارت در این حوزه با مجلس و نمایندگان ملت است و حضور مجلس می‌تواند به ساماندهی این عرصه کمک مؤثری کند.
وی توسعه عدالت آموزشی، افزایش بهره‌وری و شفافیت را از ظرفیت‌های مهم فضای مجازی دانست و افزود: این فضا می‌تواند محدودیت زمان و مکان را کاهش داده و دسترسی دانش‌آموزان مناطق محروم به خدمات آموزشی باکیفیت را فراهم کند.
آقامیری با تأکید بر ضرورت حمایت از تولید محتوای داخلی، گفت: برای اقتصادی شدن تولید محتوای آموزشی، فرهنگی و کودک باید سازوکارهای حمایتی ایجاد شود و از ظرفیت درآمد حاصل از ترافیک بین‌الملل برای تقویت تولیدکنندگان داخلی استفاده کرد. از سوی دیگر، فناوری ترجمه و هوش مصنوعی با از بین بردن مانع زبان، فرصت تازه‌ای برای عرضه محتوای ایرانی در جهان ایجاد کرده است.
رئیس مرکز ملی فضای مجازی در پایان با اشاره به تحولات پلتفرمی و هوش مصنوعی، خاطرنشان کرد: ساختار سنتی تنظیم‌گری پاسخگوی فناوری‌های جدید نیست و کشور به باز طراحی نظام تنظیم‌گری نیاز دارد؛ در غیر این صورت، در برابر تغییرات پیش‌رو منفعل خواهیم شد. این تحول به همکاری جدی مجلس و دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. /
پایان پیام
نظر شما